» آخرین عناوین :


نظرسنجی

آرشیو
عضویت در خبرنامه
چاپ دانلود ارسال

نگاهی کوتاه به تاریخچه تاسیس "دارالفنون"

۱۹ آذر ۱۳۹۵ - ۱۰:۲۹:۱۸ کد مطلب: 11861

امیر کبیر تحت مسافرتهایی که به کشورهای اروپایی داشت به شدت علاقمند به تأسیس چنین مدرسه ای شد که در آن علومی فراتر از آنچه در مدارس ابتدایی و متوسطه تدریس می شود آموزش داده شود.

به گزارش خبرنگار سروستان ما، استاد اکرم مومنی در گزارشی به بازخوانی تاریخچه تاسیس " دارالفنون " پرداخته که طی دو شماره تقدیم شما خوبان همیشه همراه می شود.

 

وی در ابتدا به معرفی موسس این مرکز علمی؛ یعنی میرزا تقی خان امیرکبیر پرداخته و اینگونه می گوید؛

 

 میرزا محمد تقی خان امیر کبیر ستاره بی نظیر تاریخ ایران در سال 1186 هجری شمسی در روستای هزاوه از توابع فراهان (استان مرکزی) زاده شد. پدرش کربلایی قربان آشپز میرزا عیسی (میرزا بزرگ ) قائم مقام  فراهانی اول بود و پس از آن نیز همین شغل (آشپر باشی)را در دستگاه پسرش میرزا ابوالقاسم قائم مقام دوم بر عهده داشت. محمد تقی همدرس دو پسر قائم مقام دوم (محمد و علی) بود. قائم مقام فراهانی (اول و دوم) از وزرا و مستوفیان عباس میرزا در تبریز بودند. در نتیجه میرزا محمد تقی در محیطی رشد و تربیت یافت که دبیری، منشی گری و علم و سواد بسیار حائز اهمیت بود. میرزا محمد تقی (امیر کبیر) به واسطه هوش و فراستی که از همان کودکی داشت  توانست سمت منشی گری قائم مقام فراهانی را  در جوانی بدست آورد. پس از مرگ محمد شاه قاجار در سال1226 شمسی، وی به واسطه شهرتی که در دستگاه قائم  مقام در تبریز  داشت ، مسئول مهیا نمودن مقدمات حرکت ناصر الدین میرزا (ولیعهد) از تبریز به تهران شد و همراه او به پایتخت آمد. در آن زمان میرزا محمد تقی خان حدودا چهل و یک ساله بود. ناصر الدین میرزا پس ار ورود به تهران تاج گذاری کرد و بجای پدر (محمد شاه قاجار) به تخت سلطنت نشست. پس از جلوس به تخت سلطنت ، به خاطر آگاهی از تواناییهای میرزا محمد تقی خان در تبریز، او را  طی حکمی به صدراعظمی خود برگزید. متن حکم چنین بود:

«امروز ما تمام امور ایران را به دست شما سپردیم و شما را مسئول هر خوب و بدی که اتفاق می افتد می دانیم. همین امروز شما را شخص اول ایران کردیم و به عدالت و حسن رفتار شما با مردم ، کمال اعتماد و وثوق داریم. بجز شما به هیچ کس دیگری چنین اعتقادی نداریم و به همین جهت این دستخط را نوشتیم» .

میرزا محمد تقی خان طی این حکم « امیر نظام» ایران شد. او از همسر اول خود (جان جان خانم) که دختر عمویش (حاج شهباز خان) بود جدا شده بود . پس یگانه خواهر تنی ناصر الدین شاه ملکزاده خانم ملقب به عزت الدوله (دختر مهد علیا) را به توصیه پادشاه به زنی گرفت و طی نامه ای به ناصر الدین شاه چنین نوشت: « از اول بر خود قبله ی عالم معلوم است که نمی خواستم در این شهر صاحب خانه و عیال شوم، بعد، به حکم همایون و برای پیشرفت خدمت شما، این عمل را اقدام کردم.»

میرزا محمد تقی خان که از سنین بیست سالگی در تبریز مستقیما وارد امور سیاسی و مهم مملکتی شده بود و بارها از جانب دستگاه دولتی ایران به کشورهای روسیه و عثمانی سفر کرده بود سیاست مداری کار کشته و کاردان بود . امیر کبیر طی سه سال و اندی، تصدی مقام صدارت عظمای ایران، اقداماتی بی بدیل را جهت توسعه و پیشرفت کشور بنیان گذاشت که شرح آن در یک کتاب نیز نمی گنجد. یکی از جمله مهمترین اقدامات او تأسیس (دارالفنون) بود.

دارالفنون

 کلمه «دارالفنون» عربی است و کلمه فرانسوی و انگلیسی آن با اندک تفاوتی «پلی تکنیک polytechnic» است .این کلمه توسط عثمانی ها از فرانسه به عربی ترجمه شد .در فرهنگ فارسی معین ،این واژه به معنی «چندین دانشکده فنی و مهندسی » است .آن زمان برای اولین بار بود که در ایران چنین مدرسه ای تآسیس می شد .  امیر کبیر تحت مسافرتهایی که به کشورهای اروپایی داشت به شدت علاقمند به تأسیس چنین مدرسه ای شد که در آن علومی فراتر از آنچه در مدارس ابتدایی و متوسطه تدریس می شود آموزش داده شود. وی این نوع مدرسه را در کشور روسیه و عثمانی دیده بود، از این رو در سال 1228 شمسی به میرزا رضا خان مهندس تبریزی که یکی از پنج محصل اعزامی به لندن در دوره عباس میرزا بود، دستور داد نقشه ساختمان را تهیه کند. پس از تهیه نقشه ، ساخت و اجرای آن را به محمد تقی خان معمارباشی سپرد که در محوطه وسیعی در کنار ارگ سلطنتی (خیابان ناصر خسرو فعلی) ساختمان را بنا کند. ساخت بنای دارالفنون قریب یک سال به طول انجامید و در سال 1330 شمسی بنای آن ساختمان در دو طبقه با 50 اطاق ( همه اطاقها به یک شکل و اندازه 4در4 متر) که قسمتی از دیوارها با    گچ بری، نقش ها و تذهیبات بدیع آراسته شده بود پایان یافت.

سپس امیر کبیر در صدد استخدام معلمان فرنگی برای تدریس بر امد. از آنجا که او نسبت به کشورهای انگلستان و روسیه بدبین بود و آنها را استعمارگر می دانست تصمیم گرفت معلمان را از کشورهای اتریش، آلمان، ایتالیا و یا فرانسه برگزیند. سرانجام محمد علی خان شیرازی (وزیر امور خارجه) و جان داوود خان از کارمندان وزارت خارجه را مسئول این کار کرد. آنان در مأموریت خود شش معلم اتریشی و یک معلم ایتالیایی را استخدام کرده و به ایران فراخواندند. شش استاد اتریشی به سفارش امیر کبیر جهت آموزش کارهای نظامی و امور وابسته ، برای شش سال استخدام شدند . امیر کبیر به محمد علی خان دستور داد که حقوق همه ی آنها رو هم نباید از 4400 تومان تجاوز نکند. پس از مدتی سفارش کرد یک معلم شیمی و دارو سازی و دو معدن چی که در کار معدن استاد باشند نیز به خدمت بگیرد.

اسامی هفت معلمی که همراه موسیو جان داوود به تهران آمدند بدین قرار است؛ 1- موسیو بارون کومنز معلم پیاده نظام 2- موسیو کارنوطا، معلم معدن شناسی 3- اگوست کرزیر، معلم توپخانه 4- دکتر یاکوب پولاک، معلم طب و جراحی 5- موسیو نمیرو، معلم سواره نظام 6- موسیو زتی، معلم مهندسی و ریاضیات 7- دکتر کوکاتی (ایتالیایی) معلم داروسازی .

در بین  این اساتید، استاد توپخانه (کرزیر) علومی چون تاریخ، جغرافیا، حساب و هندسه را نیز تدریس می کرد و در این مدت به کمک دانشجویان دارالفنون کتابهای زیادی نوشت و یا ترجمه کرد. از بد روزگار زمانی که معلمین فرنگی به ایران وارد شدند، امیر به واسطه توطئه و دسیسه های مادر ناصر الدین شاه (مهد علیا) و میرزا آقا خان نوری (که پس از امیر کبیر صدر اعظم شد)  و تعدادی از شاهزادگان (که مواجب و مقرری آنان توسط امیر قطع شده بود )در شهر کاشان در تبعید به سر می برد ، ولی ، او از قبل به جان داوود خان سفارش کرده بود که:    « چندان که می توانی با معلمین خارجی مهربانی کن و نگذار که آنان پراکنده خاطر و ناراحت شوند. سعی کن کارشان رو به راه شود».

بالاخره آنان به تهران وارد شدند و در تاریخ ششم دی ماه 1330 دارالفنون با حضور ناصر الدین شاه، میرزا آقاخان نوری صدراعظم جدید و گروهی از همراهان افتتاح شد و مؤسس و بانی چنین مؤسسه ای تنها  سیزده روز بعد در حمام فین کاشان بدست فرستادگان مادر شاه و میرزا آقاخان نوری و ناصر الدین شاه( علیرغم میل باطنی اش) کشته شد.

« ادامه دارد»




نام:                       

پست الکترونیک: 
نظر شما: